Yakınlık, meslek sırrı ve kendini veya yakınını suçlayabilecek sorular için farklı çekinme kuralları vardır. Bu hak, bütün tanıkların çağrıyı yok sayabileceği anlamına gelmez.
Yakınlık nedeniyle çekinme
CMK 45, şüpheli veya sanıkla belirli aile ilişkileri bulunan kişilerin tanıklıktan çekinebileceği hâlleri düzenler. Eş, nişanlılık ve kanunda belirtilen hısımlık dereceleri somut ilişki üzerinden incelenir. Her akrabalık veya arkadaşlık aynı kapsama girmez. Çekinme hakkının bildirilmesi ve kullanılmasına ilişkin işlem tutanağa geçirilir. Çağrıya katılmamak yerine ilişkinin ve talebin makama açıklanması gerekir.
Meslek ve görev sırrı
CMK 46, avukatlık, sağlık ve diğer belirtilen mesleklerde meslek nedeniyle öğrenilen bilgiler bakımından özel düzenleme içerir. Kişinin o mesleği yapması, gördüğü her olaydan bütünüyle çekinebileceği anlamına gelmez; bilginin nasıl öğrenildiği ve sır kapsamı önemlidir. İlgilinin rızasının etkisi meslek türüne göre farklılaşabilir. Devlet sırrı hakkındaki kurallar da ayrı değerlendirme gerektirir.
Kendini suçlayabilecek cevap
CMK 48, tanığın kendisini veya kanunda belirtilen yakınlarını ceza kovuşturmasına uğratabilecek sorulara cevap vermekten çekinmesini düzenler. Bu, bütün tanıklığı reddetme hakkından farklı olabilir. Hangi sorunun bu sonucu doğuracağı açıklanır; değerlendirme soruya ve somut olaya bağlanır. Tanığın sıfatı sonradan şüpheliye dönüşürse işlem güvenceleri de yeni sıfata göre ele alınmalıdır.
Tutanakta bulunması gerekenler
Çekinme sebebi, bildirilen hak, verilen beyan ve makamın değerlendirmesi kaydedilir. Birden çok sanık varsa hangi yakınlık veya sır ilişkisinin hangi kişiyle ilgili olduğu belirtilir. Bilinen olay konusunda yalan anlatım yerine hukuken tanınan hakkın kullanılması gerekir. İfade alınmadan önce hukuki değerlendirme ihtiyacı varsa makama bildirilir; çekinme hakkı konusunda belirsizlik saklanarak tahmini cevap verilmez.
Bu konuda ayrıntılı rehberler
İfadeye Çağrıldım, Ne Yapmalıyım?
İfadeye çağrılmak suçlu olduğunuz anlamına gelmez. Hangi sıfatla, hangi dosya için ve ne zaman çağrıldığınızı öğrenin; şüpheliyseniz ifade öncesinde müdafi yardımından yararlanabilirsiniz.
Gözaltına Alınınca Ne Olur?
Gözaltı kararından müdafi görüşmesine, sağlık kontrolünden ifade ve serbest bırakma veya hâkimlik sevkine kadar temel aşamalar.
Savcılık İfadesi Nasıl Verilir?
Savcılıktan gelen çağrıda dosya numarası, sıfat ve işlem tarihi esas alınır. Çağrı, iddianame veya tutuklama kararı değildir; savcılık ifadesine hazırlık dosyanın gerçek isnadıyla yapılır.
Avukatsız İfade Geçerli mi? Kolluk ve Savcılık Ayrımı
Avukatsız kolluk ifadesi, sanık tarafından hâkim veya mahkeme huzurunda doğrulanmadıkça hükme esas alınamaz. Zorunlu müdafilik ve yasak ifade yöntemleri ayrıca değerlendirilir.
Susma Hakkı Nasıl Kullanılır? Kimlik ve İsnat Ayrımı
Şüpheli ve sanık isnat edilen suç hakkında açıklama yapmama hakkına sahiptir. Kimlik soruları, tanıklık yükümlülüğü ve suç hakkında beyan birbirinden ayrılır.
Gözaltı Süresi Kaç Gün? Başlangıç ve Uzatma
CMK 91’de genel gözaltı süresi yakalamadan itibaren 24 saattir; zorunlu sevk süresi ve toplu suç/özel düzenlemeler ayrı değerlendirilir. Her dosyada tek süre uygulanmaz.
Zorla Getirme Kararı Ne Demek? Yakalamadan Farkı
Zorla getirme, kanuni koşullarla kişinin belirli işlem için hazır edilmesidir. Yakalama emri ve tutuklama kararıyla aynı işlem değildir.
Sık sorulan sorular
Arkadaşım yargılanıyor; tanıklıktan çekinebilir miyim?
Arkadaşlık tek başına CMK 45 içindeki aile ilişkisi nedeniyle çekinme sebebi değildir; diğer özel sebepler ayrıca incelenir.
Çekinme hakkı yalan söyleme hakkı mı?
Hayır. Hak, kanuni koşullarla beyan vermekten veya belirli soruya cevap vermekten çekinmeye ilişkindir.
Resmî kaynaklar
Mevzuat ve uygulama değişebileceği için işlem tarihinde yürürlükteki metin ayrıca kontrol edilmelidir.