Tanı veya engellilik oranı tek başına ceza sorumluluğunu kaldırmaz. Suç anındaki yetenek, usul işlemlerine katılım ve infaz koşulları farklı değerlendirilir.
Ceza sorumluluğu yönü
TCK 32 kapsamında fiil sırasında algılama veya davranışı yönlendirme yeteneğini etkileyen durumlar değerlendirilir. Hastalığın adı, ilaç kullanımı veya engellilik yüzdesi tek başına bu kanuni sonucu göstermez. Hastalık ile isnat edilen fiil anındaki durumun ilişkisi yetkili tıbbi incelemeyle araştırılır. Epikriz, tedavi ve geçmiş kayıtlar bu incelemenin verisi olabilir; her rapor nihai ceza sorumluluğu raporu değildir.
İfade ve duruşmaya katılım
Kişinin kendini ifade edebilmesi, ilaç etkisi, kriz hâli veya bakım ihtiyacı usul güvencelerini etkileyebilir. Müdafi, tercüman veya ilgili diğer destek ihtiyacı somutlaştırılır. Belirli tarihte duruşmaya katılamama mazeretiyle suç tarihindeki ceza sorumluluğu farklıdır. İşlem saatindeki sağlık durumu ve rapor tarihi kaydedilir. Mazeretin kabulü ya da inceleme kararı yetkili makamın işleminden öğrenilir.
Rapor talebi
Mevcut sağlık belgeleri, olay tarihi, hastalığın seyri ve kullanılan ilaçlar düzenlenir. Tıbbi uzmanlığın cevaplayacağı soru açık yazılır: fiil anındaki yetenek mi, ifade vermeye elverişlilik mi, infazın etkisi mi? CMK 74 kapsamındaki gözlem veya başka usuller kendi koşullarıyla değerlendirilir. Rapor sonucu önceden varsayılıp otomatik beraat söylenmez; tıbbi tespit ve hukuki sonuç ayrılır.
İnfaz ayrı inceleme
Mahkûmiyet kesinleşmişse hastalığa bağlı infaz ertelemesi veya konutta infaz 5275 m.16 ve m.110 çerçevesinde farklı şartlara bağlıdır. Daha önce ceza sorumluluğunu kaldırmayan hastalık, infazda bakım ihtiyacı yönünden yine önem taşıyabilir; bunun tersi de otomatik değildir. Sağlık kaydı her aşamada hangi hukuki soruya cevap verdiği belirtilerek sunulur. Genel tanı üzerinden kişiye tek bir sonuç vaat edilmez.
Bu konuda ayrıntılı rehberler
İfadeye Çağrıldım, Ne Yapmalıyım?
İfadeye çağrılmak suçlu olduğunuz anlamına gelmez. Hangi sıfatla, hangi dosya için ve ne zaman çağrıldığınızı öğrenin; şüpheliyseniz ifade öncesinde müdafi yardımından yararlanabilirsiniz.
Gözaltına Alınınca Ne Olur?
Gözaltı kararından müdafi görüşmesine, sağlık kontrolünden ifade ve serbest bırakma veya hâkimlik sevkine kadar temel aşamalar.
Savcılık İfadesi Nasıl Verilir?
Savcılıktan gelen çağrıda dosya numarası, sıfat ve işlem tarihi esas alınır. Çağrı, iddianame veya tutuklama kararı değildir; savcılık ifadesine hazırlık dosyanın gerçek isnadıyla yapılır.
Avukatsız İfade Geçerli mi? Kolluk ve Savcılık Ayrımı
Avukatsız kolluk ifadesi, sanık tarafından hâkim veya mahkeme huzurunda doğrulanmadıkça hükme esas alınamaz. Zorunlu müdafilik ve yasak ifade yöntemleri ayrıca değerlendirilir.
Susma Hakkı Nasıl Kullanılır? Kimlik ve İsnat Ayrımı
Şüpheli ve sanık isnat edilen suç hakkında açıklama yapmama hakkına sahiptir. Kimlik soruları, tanıklık yükümlülüğü ve suç hakkında beyan birbirinden ayrılır.
Tanıklıktan Çekinme Hakkı Kimler İçin Var?
Yakınlık, meslek sırrı ve kendini veya yakınını suçlayabilecek sorular için farklı çekinme kuralları vardır. Bu hak, bütün tanıkların çağrıyı yok sayabileceği anlamına gelmez.
Gözaltı Süresi Kaç Gün? Başlangıç ve Uzatma
CMK 91’de genel gözaltı süresi yakalamadan itibaren 24 saattir; zorunlu sevk süresi ve toplu suç/özel düzenlemeler ayrı değerlendirilir. Her dosyada tek süre uygulanmaz.
Sık sorulan sorular
Epilepsi veya ilaç kullanımı otomatik beraat mi?
Hayır. Suç anındaki yetenek ve kanuni koşullar yetkili incelemeyle değerlendirilir.
Duruşma mazereti ile infaz ertelemesi aynı mı?
Farklı aşama, makam ve koşulları olan işlemlerdir.
Resmî kaynaklar
Mevzuat ve uygulama değişebileceği için işlem tarihinde yürürlükteki metin ayrıca kontrol edilmelidir.